Manastir Vitovnica - duhovna oaza pod obroncima Homoljskih planina

13 Nov 2026, 13:48 Petrovac na Mlavi sattv, TO Petrovac na Mlavi Elena Marjanović

Manastir Vitovnica - duhovna oaza pod obroncima Homoljskih planina

Smešten pod obroncima Homoljskih planina, na obali istoimene reke, manastir Vitovnica vekovima čuva duhovnu tradiciju, istorijsko nasleđe i predanja ovog kraja. Posebno mesto u njegovoj novijoj istoriji zauzima Sveti Tadej Vitovnički, duhovnik čiji grob i danas privlači brojne vernike.

Manastir Vitovnica nalazi se oko 13 kilometara severoistočno od Petrovca na Mlavi, u ataru istoimenog sela, u živopisnom predelu bogatom šumama i izvorskom vodom. Podignut pod stenama brda Vranj, nedaleko od mesta na kojem reka Vitovnica izlazi iz klisure, ovaj manastir predstavlja jedno od značajnih duhovnih i kulturno-istorijskih mesta Braničevskog kraja.

O vremenu nastanka manastira nema sačuvane osnivačke povelje, niti pouzdanih pisanih podataka o njegovom ktitoru. Prema narodnom predanju, manastir je podigao kralj Milutin, nakon pobede nad bugarskim feudalcima Drmanom i Kudelinom, oko 1290. godine. Iznad manastira, na steni, nalaze se ostaci mesta za koje se veruje da je nekada bila mala crkva ili kapela. U blizini je i pećina za koju predanje kaže da je još pre osnivanja manastira služila kao mesto podvižničkog života monaha.

Manastirska crkva građena je u srpsko-vizantijskom stilu, od kamena uz upotrebu opeke. U osnovi ima oblik krsta, sa oltarskom i pevničkim apsidama, dok se iznad središnjeg dela uzdiže osmougaona kupola sa uskim, visokim prozorima. Jednostavna spoljašnjost i kameni zidovi svedoče o različitim fazama gradnje i dogradnje hrama. Prvobitnoj crkvi naknadno je dograđena priprata, a druga priprata podignuta je 1856. godine.

Unutrašnjost hrama čuva tragove starog živopisa, naročito u oltarskom prostoru. U srednjem delu crkve nalazi se i grob neimenovanog monaha sinaita, za koji se vezuju lokalna predanja o lekovitosti. Iako je grob danas prazan, on je ostao deo duhovne tradicije i narodnog pamćenja ovog kraja.

Posebno mesto u novijoj istoriji Vitovnice zauzima otac Tadej, koji je 1962. godine postavljen za igumana manastira. Poznat kao Sveti Tadej Vitovnički, ostao je upamćen po svom duhovnom radu i savetima koji i danas imaju značajno mesto među vernicima. Upokojio se 2003. godine, a njegov grob u Vitovnici postao je mesto okupljanja brojnih ljudi koji dolaze da odaju poštovanje i pronađu duhovni mir.

Manastir Vitovnica tako povezuje srednjovekovno nasleđe, narodna predanja i sećanje na duhovnike koji su obeležili njegovu istoriju. U miru homoljskog predela, uz žubor reke i okružen prirodom, ostaje važno mesto pravoslavne duhovnosti i deo kulturnog identiteta Braničevskog kraja.

Kategorija Društvo