Vicus Cuppae - skriveni rimski grad na obali Dunava

Na prostoru današnjeg Golupca, uz obalu Dunava, nekada se nalazilo antičko rimsko civilno naselje Vicus Cuppae, koje je zajedno sa vojnim utvrđenjem Castrum Cuppae činilo važnu tačku na granici Rimskog carstva. Njegov razvoj vezuje se za period od kraja 1. do 4. veka nove ere, kada je ovaj deo dunavskog limesa bio od izuzetnog strateškog i ekonomskog značaja.

Krajem 19. veka zabeleženi su prvi podaci o ovom utvrđenju, zahvaljujući istraživanjima Feliksa Kanica i Giljana Ojdoka. Oni su opisali dimenzije i način gradnje, uočili brojne ostatke rimskih objekata na području današnjeg Golupca, i utvrdili da je reč o lokalitetu Cuppae iz rimskih izvora.

Prekretnica nastaje 2015. godine, kada je utvrđenje Kupe uključeno u UNESCO tentativnu listu „Granice Rimskog carstva – Dunavski limes u Srbiji“, na kojoj je ostalo i nakon revizije 2020. godine. Od 2019. započinje saradnja Arheološkog instituta u Beogradu, Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture i opštine Golubac, a terenska istraživanja potvrđuju da je reč o izuzetno dobro očuvanom utvrđenju.

Vicus Cuppae imao je važnu ulogu kao stanica na rimskom putu koji je vodio ka Nikomediji, a administrativno je bio pod upravom obližnjeg Viminacijuma, jednog od najznačajnijih rimskih centara na tlu današnje Srbije. Zahvaljujući povoljnom položaju na uzvišenju između dva potoka, naselje je bilo dobro zaštićeno i pogodno za život, a pretpostavlja se i da je imalo značajnu vojnu funkciju, moguće čak i kao sedište legije.

Arheološka istraživanja potvrdila su bogat i razvijen život na ovom lokalitetu. Otkriveni su ostaci masivnih bedema, brojni keramički i metalni predmeti, kao i rimski novac, koji svedoče o intenzivnoj trgovini i svakodnevnim aktivnostima stanovništva. Ipak, deo nekadašnjeg naselja danas je skriven ispod površine Dunava, što dodatno otežava njegovo istraživanje, ali i doprinosi njegovoj misterioznosti.

Danas se ulažu napori da se Vicus Cuppae zaštiti i predstavi javnosti na adekvatan način. Projekti koje realizuju Narodni muzej u Požarevcu i Arheološki institut u Beogradu imaju za cilj da ovaj lokalitet preraste u arheološki park i deo šire kulturne celine Rimski limes u Srbiji, sa ambicijom da bude uvršten na UNESCO listu svetske baštine.