Uticaj Požarevačkog mira na kulturu, umetnost i društvene norme
Posle potpisivanja Požarevačkog mira, 1718. godine, Požarevac je sa novom politikom Kneževske samouprave počeo da dobija i drugačiji značaj.„S obzirom na to da je stanovništvo bilo prilično slobodno u odnosu na spahije koje su i dalje, formalno, bili vlasnici zemlje. Samim tim su mogli da ubiru veće prihode za sebe, a da višak proizvoda prodaju na tržištu. Činjenica da je Dunav blizu, je, itekako, značila da ta njihova sloboda i sloboda stanovništva preko Dunava, pa i njihova povezanost, omogućili su da se razvije jedan društveni sloj u samom Požarevcu. Sa druge strane, pak, dolaskom stanovništva sa juga Balkana, kao što su, primera radi, Cincari, doprinelo je razvoju trgovine koja će moći da grad predstavi onakav kakav jeste, sa svim svojim potencijalima“, pojašnjava dr Milorad Đorđević, kustos istoričar Narodnog muzeja u Požarevcu.
Početak privrednog razvoja značio je i početak kulturnog razvoja, zaključuje Đorđević.
Požarevački mir je bio na snazi do novog rata Austrije i Turske i mira u Beogradu 1739. kada su srpske teritorije ispod Save i Dunava ponovo potpale pod kontrolu Osmanske imperije. Novim ratom i tzv. Beogradskim mirom (1739. godine) Osmansko carstvo je uspelo da povrati deo teritorija što je prethodnim izgubila, uključujući sve teritorije južno od Dunava i Save, kao i Malu Vlašku. Mesno srpsko stanovništvo opet je pogodilo ratno razaranje, progoni i odmazde.
Austrijska vlast je iste godine, 1718. izvršila popisivanje pograničnih nahija Srbije, ali popisivanje preko pukovnika Vilhelma Najperga je „vršeno od oka, popisivači nisu išli u kuće, na imanja, niti u sva mesta, već su dozivali stanovnike i od njih po njihovim iskazima saznavali i beležili.“ Nepoverljivost seljaka prema popisivačima i strah od novih dažbina, dovela je do prikrivanja podataka, a samim tim i do grešaka u popisu. Iako su i sami popisivači pretpostavili da je broj stanovnika bio veći nego što je popisan, kada se svi brojevi pažljivo prouče, „dobija se slika prave pustoši koju je Srbija te godine predstavljala“, na prvom mestu kao posledica prolaska austrijskih i turskih trupa u drugoj polovini XVII veka, kada je narod izginuo, izbegao u planine ili preko Save i Dunava.
Nahije koje nisu popisane su bile unutrašnji distrikti, odnosno Gradištanska, Ramska, Kučajnska, Požarevačka, Smederevska i Beogradska nahija, ali se one ipak nalaze zabeležene, i to na karti koju je sačinio inženjerski kapetan Epšelvic, u isto vreme kada je nastao i Najpergov popis. Kada se oba dokumenta spoje, u Srbiji je tada bilo ukupno bilo 644 naseljena mesta i 386 pustih mesta, pa se ovi spisi mogu posmatrati kao prikaz Srbije pod turskom vlašću pred njen prelazak u austrijske ruke. Kao zajedničku odliku svih popisanih mesta, Najperg ističe povoljne prilike za poljoprivredu i stočarstvo, hvali ribolov na Dunavu, pominje rudnike, pčelarstvo, a govori i o mogućnostima plovidbe Moravom, kao i o napuštenim imanjima Turaka koje su zauzeli Srbi.
Prema izveštajima austrijskih obaveštajaca iz 1783. godine, dakle 65 godina posle potpisivanja Požarevačkog mira, Požarevac je bio jedan od najvećih gradova u Srbiji - sa 300 turskih i 400 ili 500 srpskih kuća. Međutim, varoš je bila „prljava“, sa nekoliko česama, džamijom, crkvama, menzulanom za odmor i razmenu konja. U turskom kraju, „orientalni javašluk“, na jugu u srpskom kraju „mirna i zbunjena raja“, na severu, „Cigani u bednim udžericama“, u centru „Grci i Cincari, trgovci, zanatlije i mehandžije“.
*******************************************************************************************************
Tekst je nastao u okviru projekta „Osvetljavanje Požarevačkog mira“, po osnovu Konkursa o sufinansiranju projekata iz budžeta Grada Požarevca, radi ostvarivanja javnog interesa u oblasti javnog informisanja u 2024. godini.
Cilj projekta je da poveća svest i znanje o Požarevačkom miru kao značajnom istorijskom događaju, što bi trebalo da omogući lokalnoj zajednici da razvije jaču vezu sa svojom istorijom i kulturom, kao i da promoviše istorijsko obrazovanje među mlađim generacijama.
Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
Foto: NMP, SAT TV
0 Komentara
Nema komentara za ovu vest