Kazneno-popravni zavod u Požarevcu

Branislav Nušić, Vasa Pelagić, Nikola Pašić, ali Ilka Marković, bili su na izdržavanju kazne u Kazneno-popravnom zavodu Zabela. O tome svedoči arhivska građa koja je pretočena u dve knjige koje je objavio Istorijski arhiv Požarevac.

Istorijski arhiv Požarevac i Kriminalističko-policijska akademija (kako se tada zvala), 2016. godine započeli su veliki projekat proučavanja kazneno-popravnih zavoda u Srbiji na primeru požarevačkog Kazneno-popravnog zavoda, jer je Istorijski arhiv Požarevac jedini arhiv u Srbiji koji poseduje građu kaznenog zavoda. Tokom istraživanja korišćeni su podaci iz građe našeg Arhiva, ali i Arhiva Srbije, Arhiva Jugoslavije i Arhiva Vojvodine.

Građa je smeštena i objavljena u dve knjige – jedna prati period od 1853. godine, kada je ustanovljen Kazneni zavod u Požarevcu, tadašnja „apsana“, do 1918. godine. Druga knjiga obuhvata period između dva svetska rata – od 1918. do 1945. godine.

Uz žene osuđenice i čitavu problematiku žena, poseban deo je posvećen i političkim osuđenicima, koji su izdržavali kaznu u čuvenoj „sobi broj 11“.

Ulaskom Srbije u SHS, odnosno 1929. godine u Jugoslaviju, kada se kompletna struktura i organizacija u državi menjaju očekivalo se da se mnogo toga promeni u zakonodavstvu, ali nije. Stari zakoni su ostali na delu, smrtne kazne su uglavnom vršene u Srbiji, pa čak su i žene osuđivane na smrt.



U međuratnom periodu broj političkih zatočenika se znatno povećava, naročito žena. Dok smo u prvom periodu imali samo Ilku Marković, jedinu ženu atentatora, koja je pokušala atentat na Kralja Milana bila je na služenju zatvorske kazne u „Zabeli“, u periodu između dva rata situacija se menja.

U pripremi je i treća knjiga, koja će se, takođe, raditi u saradnji Istorijskog arhiva Požarevac i Kriminalističko-policijskog univerziteta, a baviće se problematikom posle Drugog svetskog rata, pa do poznih '70-ih godina 20. veka.