Arheološki lokalitet Belovode - najstarije nalazište u Evropi
Istorija istraživanja lokaliteta Belovode počinje još pedesetih godina prošlog veka, kada je lokalitet zabeležio Nikola Krstić, profesor fizičkog vaspitanja iz Petrovca i arheolog amater. Obilazeći sela i naselja na području petrovačke opštine i prikupljajući arheološki materijal, Krstić je u svojim beleškama Belovode opisao kao jedan od najbogatijih lokaliteta u dolini Mlave.
Podaci o lokalitetu kasnije su dospeli u stručne krugove. Dragan Jacanović, koji je osamdesetih godina počeo da radi u Narodnom muzeju Požarevac, pronašao je podatke o Belovodama u inventarnim knjigama. Godine 1988. obišao je lokalitet zajedno sa kolegom Duškom Šljivarom, nakon čega je pripremljen projekat „Vinčanska kultura u dolini Mlave“, u saradnji Narodnog muzeja u Beogradu i Narodnog muzeja u Požarevcu.
- Sistematska istraživanja u okviru projekta počela su 1993. godine na lokalitetu Konjušica kod Viteževa. U to vreme Braničevo je na arheološkoj karti Srbije predstavljalo gotovo potpuno neistraženu oblast. Istraživanja su sprovođena u veoma teškim ekonomskim uslovima, uz nedostatak sredstava i opreme, ali i uz pomoć lokalne zajednice.
Na Konjušici se pokazalo da je arheološki sloj veoma tanak i gotovo uništen rigolovanjem zemljišta prilikom pripreme terena za vinograde. Zbog toga je već naredne, 1994. godine, istraživački fokus preusmeren na Belovode, u ataru sela Veliko Laole kod Petrovca na Mlavi - ističe Jacanović.
Prva sistematska arheološka istraživanja neolitskog naselja Belovode počela su 1994. godine u okviru projekta „Arheometalurgija Vinčanske kulture“, koji su realizovali Narodni muzej u Požarevcu i Zavičajni muzej u Petrovcu na Mlavi.
- Početak istraživanja bio je praćen brojnim teškoćama, ali i velikom podrškom ljudi iz lokalne sredine. Voćno-lozni rasadnik Žabari obezbedio je ekipi smeštaj i hranu, dok su pomoć pružali i meštani. U Velikom Laolu istraživačima je smeštaj omogućio Toma Mijatović, ustupivši im svoje domaćinstvo.
Materijal pronađen na Belovodama svedoči o dugotrajnoj naseljenosti ovog prostora, od samih početaka vinčanske kulture. Apsolutno datovanje lokaliteta obuhvata period od oko 5300/5200. do 4600. godine pre nove ere. Vinčanska kultura pripada mlađem kamenom dobu – neolitu, dok pojava metalurgije ukazuje na početak eneolita, odnosno bakarnog doba.
Značaj Belovodama dali su nalazi povezani sa preradom bakra. Važnu stručnu podršku istraživačima pružio je akademik Borislav Jovanović, koji je na osnovu svog iskustva sa lokaliteta Rudna Glava kod Majdanpeka ukazao na mogućnost pronalaska malahita i azurita. Ovi nalazi ubrzo su potvrđeni i na Belovodama, pružajući značajne dokaze o ranoj metalurgiji bakra - dodaje Jacanović.
Otkrića su privukla veliku pažnju stručne javnosti i medija, a Belovode su tokom narednih decenija postale jedno od ključnih mesta za proučavanje vinčanske kulture, rudarstva i razvoja najranije metalurgije.
Belovode se danas smatraju najstarijim nalazištem u Evropi na kome je dokazano rudarstvo i metalurgija bakra, zbog čega imaju izuzetan značaj za proučavanje početaka metalurgije i razvoja ljudskih zajednica u praistoriji.
U istraživanjima lokaliteta tokom protekle tri decenije učestvovao je veliki broj stručnjaka, među kojima su i Dragan Jacanović, arheolog iz Požarevca, i Jasmina Živković, arheolog Zavičajnog muzeja u Petrovcu na Mlavi.
Značaj Belovoda, međutim, ne odnosi se samo na stručnu i svetsku javnost. Lokalitet predstavlja važno kulturno-istorijsko i arheološko nasleđe lokalne zajednice, a tokom godina u njegovom istraživanju učestvovali su i brojni ljudi iz ovog kraja.
Direktor Narodnog muzeja u Požarevcu Saša Živanović istakao je da je cilj izložbe bio da se, pored naučnog značaja lokaliteta, ukaže i na doprinos ljudi iz lokalne sredine.
- Lokalitet je važan ne samo za nauku, već pre svega i za lokalnu zajednicu. Želeli smo da prikažemo ljude iz ovog kraja koji su učestvovali u istraživanjima, a koji nisu bili deo stručne ekipe. Među njima je i Dragan Jacanović, koji je svoj radni vek u velikoj meri posvetio Belovodama - rekao je Živanović.
Ukazivanje na doprinos lokalne zajednice predstavlja i način da se podigne svest o značaju kulturno-istorijskog i arheološkog nasleđa ovog područja.
Jasmina Živković podseća da istorija sistematskih istraživanja Belovoda počinje 1994. godine, nakon što su prethodno obavljena istraživanja na Konjušici, ali i da je upravo bogatstvo nalaza na ovom lokalitetu opredelilo istraživače da mu se posvete tokom narednih godina.
- Belovode su iz godine u godinu donosile nešto novo i značajno, zbog čega nije bilo teško nastaviti istraživanja i narednih godina. Ministarstvo kulture je prepoznavalo značaj lokaliteta i izdvajalo sredstva za arheološke kampanje - ističe Živković.
Artefakti pronađeni tokom višedecenijskih istraživanja danas se čuvaju u Zavičajnom muzeju u Petrovcu na Mlavi, Narodnom muzeju u Požarevcu i Narodnom muzeju u Beogradu.
Tri decenije istraživanja zaokružene su izložbom „Belovode retrospektiva“, koja je u novembru 2025. godine predstavljena u Zavičajnom muzeju u Petrovcu na Mlavi, povodom 30 godina od početka istraživanja lokaliteta. U martu 2026. godine izložba je predstavljena i požarevačkoj publici, čime je priča o jednom od najznačajnijih praistorijskih lokaliteta u Evropi približena široj javnosti.
*************************************************************************************************
Tekst i prilog su nastali u okviru projekta “Duša Petrovca portreti, pejzaži i priče koje traju” koji ima za cilj afirmacijU lokalnog identiteta i jačanje turističke atraktivnosti kroz SEO optimizovane članke i vizuelno pripovedanje Petrovca, po osnovu Konkursa o sufinansiranju projekata iz budžeta opštine Petrovac na Mlavi, radi ostvarivanja javnog interesa u oblasti javnog informisanja u 2026. godini.
Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
0 Komentara
Nema komentara za ovu vest